wt. 23 stycznia 2018
 
Szukaj
?
 
 
 
Zakres dyscyplin naukowych
 
 
 


ZAKRES DYSCYPLIN „EKONOMIA", „FINANSE" I „NAUKI O ZARZĄDZANIU" W RAMACH DZIEDZINY „NAUKI EKONOMICZNE"



Uchwała Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 23 września 2003 w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (Monitor Polski Nr 40, poz. 586) określiła, iż na dziedzinę „nauki ekonomiczne" składają się trzy dyscypliny naukowe: „ekonomia", „nauki o zarządzaniu" i „towaroznawstwo". Z kolei Uchwała z dnia 23 kwietnia 2010 zmieniająca uchwałę w sprawie określania dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (Monitor Polski z 2010 r. Nr 46, poz. 636) wprowadziła czwartą dyscyplinę naukową w ramach dziedziny „nauki ekonomiczne", którą to dyscypliną są „finanse".
W każdym przewodzie doktorskim i habilitacyjnym w naukach ekonomicznych musi być określona jedna z wymienionych dyscyplin.
Doświadczenia z przewodów doktorskich i habilitacyjnych, przeprowadzanych przez rady wydziałów i rady naukowe, wskazywały, iż występują trudności we właściwym określeniu dyscypliny „ekonomia" lub „nauki o zarządzaniu". W związku z tym został zatwierdzony dokument precyzujący zakres tych dwóch dyscyplin. Niezależnie zatwierdzony został również dokument określający zakres dyscypliny „towaroznawstwo".
Konsekwencją wprowadzenia dyscypliny „finanse" jest konieczność określenia zakresu tej dyscypliny. Jest uzasadnione określenie tego zakresu w kontekście dwóch najbardziej zbliżonych do dyscypliny „finanse" - jeśli chodzi o zakres - dyscyplin, którymi są „ekonomia" oraz „nauki o zarządzaniu".
Niniejszy dokument przedstawia zakres dyscyplin „ekonomia', „finanse" i „nauki o zarządzaniu" w ramach dziedziny „nauki ekonomiczne". Stanowi on zmodyfikowaną i rozszerzoną wersję dokumentu określającego zakres dyscyplin „ekonomia" i „nauki o zarządzaniu".

Zakres dyscyplin
Należy zwrócić uwagę, że wszystkie trzy dyscypliny, „ekonomia", „finanse" i „nauki o zarządzaniu" rozwijają się dynamicznie, występują w nich różne podejścia i metody badawcze, powstają nowe kierunki naukowe. Powoduje to, że niektóre obszary badań są trudne do jednoznacznego i wyraźnego rozgraniczenia.
Ekonomia bada zachowania ludzi oraz zachodzące między nimi interakcje w procesie gospodarowania w warunkach ograniczoności zasobów. W szczególności, do zakresu badań ekonomii należy:
·   analiza sektora publicznego;
·   analiza wzrostu, rozwoju i wahań koniunkturalnych gospodarki i jej poszczególnych sektorów;
·   funkcjonowanie rynków;
·   ekonomia przestrzenna;
·   ekonomia międzynarodowa;
·   teoretyczne podstawy polityki społeczno-ekonomicznej i sektorowej;
·   historia myśli ekonomicznej;
·   historia gospodarcza.
Ekonomia formułuje hipotezy oraz buduje modele dotyczące zależności między zmiennymi realnymi i pieniężnymi występującymi w procesie gospodarczym oraz poddaje je testom empirycznym. Badania w zakresie ekonomii mają u podstaw fundamentalne kategorie ekonomiczne, takie jak: równowaga ekonomiczna, efektywność ekonomiczna, racjonalność zachowań, optymalność decyzji w aspekcie ogólnoekonomicznym.
Finanse badają zjawiska związane z działalnością człowieka, w której to działalności występuje przepływ pieniądza, a więc przede wszystkim zjawiska związane ze sferą finansową gospodarki. Badania w zakresie finansów obejmują w szczególności analizę przyczyn i skutków przepływu pieniądza między podmiotami gospodarczymi. Dyscyplina finanse analizuje motywy i kryteria decyzji podejmowanych przez podmioty gospodarcze. W obszarze finansów sytuują się również badania dotyczące szeroko rozumianej sprawozdawczości finansowej, czyli przygotowania i analizy informacji finansowych na potrzeby podejmowania decyzji. W szczególności, do obszaru badań finansów należą:
·   w ujęciu podmiotowym: finanse publiczne, finanse przedsiębiorstw, finanse osobiste i gospodarstw domowych, instytucje finansowe (w tym: banki, zakłady ubezpieczeń, towarzystwa funduszy inwestycyjnych i emerytalnych), finanse międzynarodowe;
·   w ujęciu funkcjonalnym: inwestowanie (zwłaszcza wtedy, gdy celem jest uzyskanie dochodu finansowego), pozyskiwanie kapitału, rynki finansowe, polityka finansowa, analiza i transfer ryzyka finansowego, redystrybucja środków finansowych (np. przez system podatkowy).
Nauki o zarządzaniu zajmują się powstawaniem, funkcjonowaniem, przekształcaniem, rozwojem oraz współdziałaniem organizacji gospodarczych, przede wszystkim przedsiębiorstw, lecz również instytucji sektora publicznego (administracji rządowej i samorządowej, instytucji naukowych, oświatowo-wychowawczych, służby zdrowia, opieki społecznej, instytucji kulturalnych i innych).
Nauki o zarządzaniu obejmują zagadnienia, które mają wpływ na podejmowanie w organizacjach racjonalnych decyzji i sprawne ich funkcjonowanie, przyczyniając się do osiągnięcia ich celów. Dotyczą one sprawności działań zespołowych i do ich istoty należą problemy pracy kierowniczej. Ponadto przedmiotem zainteresowania nauk o zarządzaniu jest historia myśli organizatorskiej.
Problemy funkcjonowania i rozwoju organizacji mogą być rozpatrywane w naukach o zarządzaniu w kilku płaszczyznach:
·   według rodzaju organizacji: przedsiębiorstw, organizacji non profit, jednostek administracyjnych, organizacji wirtualnych i innych;
·   według funkcji zarządzania: planowanie, organizowanie, motywowanie, kontrolowanie;
·   według procesów: procesy podstawowe, procesy wspierające, procesy usługowe;
·   według obszarów działalności, np. zarządzanie produkcją, zarządzanie logistyką, zarządzanie jakością, zarządzanie marketingiem, zarządzanie procesami technologicznymi, itp.
·   według zasobów: zasoby materialne, zasoby ludzkie, zasoby techniki, zasoby wiedzy i informacji, zasoby finansowe;
·   według poziomów zarządzania: zarządzanie strategiczne, taktyczne i operacyjne;
·   według systemów i metod zarządzania: np. zarządzanie systemowe, zarządzanie zmianami.
Ekonomia ma charakter bardziej teoretyczny i dąży do wysokich uogólnień oraz formułowania prawidłowości dotyczących gospodarki. Nauki o zarządzaniu dążą do formułowania uogólnień teoretycznych dotyczących organizacji w oparciu o ich działania praktyczne, mają charakter aplikacyjny i dążą do formułowania dyrektyw praktycznych. Finanse dążą z jednej strony do formułowania teoretycznych prawidłowości dotyczących systemu finansowego, w tym podmiotów działających na rynku finansowym, z drugiej strony mają charakter aplikacyjny i dążą do formułowania wniosków praktycznych związanych z przepływami pieniądza w zakresie sektora publicznego, przedsiębiorstw, instytucji finansowych i gospodarstw domowych.

Metody badawcze
Ekonomia, finanse i nauki o zarządzaniu posługują się w części tymi samymi metodami analizy, np. metody matematyczne, metody badań społecznych (obserwacje, wywiady) itp. Sięgają również po dorobek dziedzin pokrewnych, jak psychologia, socjologia. Odmienność pewnej części metod badawczych polega na tym, że:
·   ekonomia posługuje się w większym stopniu kategoriami syntetycznymi i abstrakcyjnymi, we wnioskowaniu stosuje głównie narzędzia matematyczne, statystyczne i logiczne;
·   finanse posługują się w dużym stopniu metodami matematycznymi i statystycznymi oraz narzędziami analizy informacji finansowych w odniesieniu do konkretnych podmiotów i segmentów rynku;
·   nauki o zarządzaniu posługują się w większym stopniu opisem konkretnych sytuacji, a we wnioskowaniu stosują głównie metody indukcyjne i metody badań operacyjnych.

Wspólne obszary badawcze dyscyplin
Powyższy opis umożliwia zakwalifikowanie dużej części rozpraw doktorskich i habilitacyjnych oraz pozostałego dorobku naukowego do określonej dyscypliny: ekonomii, finansów lub nauk o zarządzaniu. Jednak występują też obszary, w których zainteresowania dyscyplin pokrywają się. W dużym stopniu dotyczy to problematyki mikroekonomicznej związanej z podejmowaniem przez podmioty decyzji dotyczących sfery realnej, jak również zjawisk finansowych. Należy tu stosować następującą zasadę:
·   jeśli główny ciężar rozważań położony jest na teorię podejmowania decyzji wynikającą z teorii wyboru mikroekonomicznego, jest to obszar dyscypliny „ekonomia";
·   jeśli główny ciężar rozważań ukierunkowany jest na problematykę podejmowania decyzji związanych z alokacją, pozyskaniem lub transferem pieniądza, jest to obszar dyscypliny „finanse";
·   jeśli główny ciężar rozważań ukierunkowany jest na praktyczne dyrektywy dotyczące konkretnych decyzji, jest to obszar dyscypliny „nauki o zarządzaniu".
Jednak i wtedy istnieje możliwość, że jednostka, w której jest (lub ma być) przeprowadzany przewód doktorski lub habilitacyjny, ma wątpliwości z zakwalifikowaniem rozprawy do jednej z dwóch dyscyplin. Wtedy wskazane jest:
·   przeprowadzić przewód w jednostce, która ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego (w przypadku rozpraw doktorskich: doktora) w dziedzinie nauk ekonomicznych w dwóch lub trzech dyscyplinach;
·   w bardzo wyjątkowych wypadkach zwrócić się do Centralnej Komisji o zakwalifikowanie rozprawy do określonej dyscypliny naukowej.
W miarę możliwości potrzebna jest tolerancja dotycząca spełniania wymogów związanych z kwalifikacją do określonej dyscypliny, gdy praca mieści się w dziedzinie nauk ekonomicznych, a równocześnie z racji swej problematyki może być traktowana jako interdyscyplinarna. Jeśli ta zasada nie będzie stosowana, to prace o charakterze interdyscyplinarnym, niekiedy bardzo twórcze i wartościowe, nie będą podejmowane przez przedstawicieli nauk ekonomicznych.